Održana tribina „Koncept Srpske Vojvodine dr Nikole Milutinovića“

22/08/2017

Tribina „Koncept Srpske Vojvodine dr Nikole Milutinovića“ održana je u utorak 22. avgusta u Klubu „Tribina mladihˮ Kulturnog centra Novog Sada. Autor i predavač bio je dr Miloš Savin, istoričar.

Na početku tribine, Savin je podsetio na međuratni period u kojem su do izražaja došle koncepcije vezane za unutrašnje uređenje jugoslovenske države, koje su se kretale od unitarizma, preko regionalizma, devolucije, federalizma i etno-separatizma. Tada je istaknuti član predratne Srpske narodne slobodoumne stranke u Ugarskoj, sekretar Matice srpske Nikola Milutinović (1879 – 1969) dao idejno uobličenje ideji o Srpskoj Vojvodini kao autonomnom delu jugoslovenske države, odnosno delu srpske Banovine u slučaju nacionalnog razgraničenja.
– Milutinović je već u mladosti bio aktivan član Srpske narodne slobodoumne (liberalne) stranke u Ugarskoj, a 1905. godine se aktivirao u Matici srpskoj. Posle gušenja srpskih autonomnih institucija 1912. godine, učestvovao je u koordinaciji srpskih opozicionih stranaka u Ugarskoj u pružanju političkog otpora Ugarskoj vladi. Tokom Prvog svetskog rata proveo je dve godine u mađarskom zatvoru u Aradu. Odmah po oslobađanju nastavlja aktivan politički rad, te je izabran za poslanika na Velikoj narodnoj skupštini 25. novembra 1918. godine – rekao je Savin.
U nastavku, Savin je podsetio da je posle rata otpočela Milutinovićeva borba za političke i ekonomske interese Srba u Vojvodini, te za očuvanje političkog identiteta Srpske Vojvodine u okviru nove jugoslovenske države.

Do pune afirmacije Milutinovićevih stavova došlo je 1932. godine njegovim izborom za sekretara Matice srpske, te pokretanjem Glasa Matice srpske. Matica, pod vođstvom Milutinovića, prerasla je u najtvrđe uporište srpsko-vojvođanske svesti.
– U svojim tekstovima, Milutinović je razradio svoje stavove. Konstatovao je da pored hrvatskog, u Jugoslaviji nije rešeno ni srpsko pitanje. Smatrao je da je u interesu rešenja srpskog pitanja formiranje dve srpske pokrajine u okviru Jugoslavije – Srbije kao homogene srpske pokrajine i Vojvodine kao mešovite, ali dominantno srpske pokrajine. Na ovaj način bi vojvođansko pitanje bilo rešeno i u jugoslovenskim i u srpskim okvirima – objasnio je Savin.
Milutinović je insistirao i na državotvornim sposobnostima Srpske Vojvodine koja bi pre svega došla do izražaja obezbeđivanjem ravnopravnosti nacionalnih manjina (koje su se do tada držale neprijateljski prema novoj državi) kao vojvođanske „pokrajinske posebnosti“, te njihovim uključenjem u sve društv

eno-političke procese. Razrađujući svoj stav, predložio je da se u eventualnom budućem federalnom uređenju Jugoslavije organizuju posebna srpska, hrvatska i slovenačka pokrajina, a ravnopravno sa njima i Vojvodina i Bosna i Hercegovina kao mešovite srpske pokrajine, kao protivteža beogradskom unitarizmu i hrvatskom etno-separatizmu, te garant očuvanja državne zajednice.
Milutinović se zalagao da Vojvodina mora da obuhvati Banat, Bačku, Baranju, ceo Srem (sa županjskim, vinkovačkim i vukovarskim kotarima) i osiječki kotar sa Osijekom, a njegov stav se poklapao sa mišljenjem grupe zagrebačkih, jugoslovenski orijentisanih, intelektualaca. Svi narodi u Vojvodini bi bili ravnopravni, a kulturnu dominaciju bi imali vojvođanski Srbi.
Kako je fašizam u regionu uzimao maha, posle sporazuma Cvetković-Maček, Milutinović je usmerio svoj rad na zaštitu srpstva u Jugoslaviji i zalagao se sa ulazak autonomne Srpske Vojvodine u srpsku federalnu jedinicu. Pred sam početak rata, inicirao je formiranje Instituta za proučavanje Vojvodine.
– Tokom Aprilskog rata 1941. godine, Milutinović je zarobljen i interniran u logore u Minster, a potom u Osnabrik. Mađarski okupator je 1943. godine oslobodio Milutinovića koji je nastavio da vodi Maticu, ali je već 1945. godine smenjen sa funkcije. Posle Drugog svetskog rata, nastavio je da radi kao arhivista u Muzeju Vojvodine – zaključio je Savin na kraju predavanja.

 

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja