Neki teorijski pokušaji određenja savremenih međunarodnih odnosa kao naučne discipline

05/05/2020

Autor: prof. dr Ljubiša Despotović

Posle podrobne analize teorijsko-metodoloških pitanja i predmetne određenosti SMO (savremenih međunarodnih odnosa) kao naučne discipline, profesori Vojin Dimitrijević i Radoslav Stojanović zaključuju, „da  nauka o međunarodnim  odnosima proučava osnovne činjenice odnosa između političkih teritorijalnih potpunih država – koje su danas države – stepen i oblik međuzavisnosti između njih, činioce koji na njih utiču i objektivne i subjektivne procese u kretanju međunarodnih odnosa i organizovanja oblika ovih odnosa, s ciljem otkrivanja zakonitosti koje ih određuju“. (V. Dimitrijević; R. Stojanović 1988:22.)

Profesor Radovan Vukadinović pod nazivom međunarodni politički odnosi nudi jedno simplifikovano ali disciplinarno plauzibilno određenje SMO čiji je osnovni naučni zadatak da pronađe i pronikne u dinamiku svetskog političkog kretanja (razvoja) i u njemu markira „one osnovne kategorije, zakonitosti i tendencije koje određuju taj razvoj“ kao i da odredi „osnovne činioce uz čiju se pomoć taj razvoj ostvaruje“. (R. Vukdinović, 16.) On zatim navodi nekoliko značajnih autora koji su pokušali dati bližu predmetnu određenost SMO kao naučne discipline. Na primer, S. Hofman koji smatra da je glavni predmetni zadatak SMO proučavanje faktora koji utiču na spoljnu politiku i na vlade glavnih jedinica na koje je svet podeljen. Po mišljenju F. S. Duna, međunarodni odnosi se bave aktivnostima autonomnih političkih grupa u svetu i gde ne postoji koncentracija sile na jednom mestu. D. Vital, pak, insistira na razumevanju pozicija vlada u kreiranju spoljne politike svojih zemalja i procesu donošenja spoljnopolitičkih odluka. L. Lederman stoji na pristupu koji je upućen na proučavanje kompleksnih pojava koje se tiču međunarodnog života i koje imaju svoje religiozne, duhovne, socijalne, ekonomske, političke i druge slične karakteristike, samu međunarodnu praksu odnosa, te ideološku, idejnu i doktrinarnu osnovu na kojima ti odnosi počivaju, kao i pravila, mehanizma i institucija koje reguliše te odnose u međunarodnoj zajednici. G. Švarcenberger u središte svojih proučavanja stavlja evoluciju i strukturu tzv. međunarodnog društva, njegove aktere, modele ponašanja, pokretačke snage odnosno interese i motive, kao i probleme vezane za međunarodno planiranje. Na kraju, sumarno uzevši, R. Vukadinović predmet proučavanja međunarodnih odnosa određuje kao naučnu aktivnost u čijem fokusu bi bili međudržavni odnosi, odnosi između različitih subjekata međunarodnog opštenja, istraživanje faktora koji utiču na njihovo sveukupno ponašanje, te traženje i iznalaženje osnovnih zakonitosti u ponašanju i delovanju subjekata u međunarodnom političkom sistemu. (R. Vukadinović:52.)

Kolega Vladimir Prvulović kao prevashodni zadatak i ulogu savremenih međunarodnih odnosa kao naučne discipline vidi u funkciji analiziranja i tumačenja međunarodnih  odnosa kroz dinamiku međunarodnog komuniciranja i saradnje država ali i drugih međunarodnih subjekata. (V. Prvulović 2008:66.) A glavni međunarodni subjekti su pored država, međuvladine organizacije, međunarodne nevladine organizacije (naročito one globalnog karaktera finansirane iz privatnih fondacija), regionalne organizacije kao  i značajni pojedinaci ili grupe intelektualaca (think tank). SMO dakle, nastoje da te odnose dobro prouče i utvrde eventualne pravilnosti ili tendencije kao  moguće zakonitosti i da na bazi stečenih saznanja predvide odnosno anticipiraju buduće smerove razvoja u globalnoj međunarodnoj zajednici.

Iz ovog kratkog pregleda disciplinarnog i predmetnog određenja SMO kao naučne discipline jasno se trijeriše stav da su savremeni međunarodni odnosi ne samo relativno mlada naučna disciplina, veći i potpuna svest da su njeni naučni dosezi u izvesnoj meri teorijsko-metodološki limitirani. Limitirani ne samo zbog nedostataka i nesavršenosti njene metodologije i teorijskih matrica promišljanja, već prevashodno zbog složenosti i višeznačnosti samih međunarodnih odnosa koji svojom dinamikom ali i mimikrijom dodatno otežavaju posao njihovim istraživačima. Iz svega navedenog  jasno se kristališe stav da je korektna naučna deskripcija  polazni naučni cilj SMO kao naučne discipline, na koji se u narednim koracima istraživanja dodaju potreba njene pojmovne dogranje i preciziranja njihovih značenja. Zatim, pouzdane klasifikacije i tipologizacije međunarodnog udruživanja, utvrđivanje izvesnih obrazaca ponašanja koji se upražnjavaju u odnosima međunarodnih subjekata,  izgradnje teorijsko-eksplikativnih okvira njihovog tumačenja  i napose, moguće anticipacije smerova budućeg razvoja unutar globalne međunarodne zajednice.

Nakon Drugog svetskog rata kreće sve ubrzanije konstituisanje SMO kao naučne discipline, naročito nekih subdisciplina koje se luče iz njenog teorijsko-metodološkog diskursa. Na primer, studije bezbednosti (security studies) koje se razvijaju naročito u SAD kao subnaučna disciplina, dok su iste u Velikoj Britaniji  neko vreme izučavane pod nazivom strateške studije (strategy studies). U njihovom naučnom polju razvile su se još neke poddiscipline kao što su polemologija (nauka posvećena studijama rata)  i  irinologija (nauka posvećena studijama mira), kao dobar disciplinarno-opozitni  par:  war studies –   peace studies. Dakle, studije bezbednosti su se razvile  kao zasebno teorijsko polje međunarodnih odnosa. P. Vilijams i H. Buzan smatraju da su studije bezbednosti okrenute prema pet pokretačkih sila: 1. odnos snaga i distribucija moći između ključnih aktera u međunarodnoj politici; 2. tehnološki razvoj; 3. događaji koji menjaju tok istorije; 4. unutrašnja dinamika promena metodologije discipline; 5. institucionalizacija i razvoj studija bezbednosti. (D. Proroković 2018:45.)

 

Literatura:

 

R. Vukadinović (2004) Međunarodni politički odnosi, Politička kultura, Zagreb

V. Dimitrijević; R. Stojanović (1988) Međunarodni odnosi, Pravni fakultet, Beograd

LJ. Despotović, (2017), Globalizacija i geopolitika identiteta, Kairos, Sremski Karlovci

LJ. Despotović, (2017), Globalizacija i geopolitika identiteta, Kairos, Sremski Karlovci

V. Prvulović (2002) Ekonomska diplomatija, Megatrend, Beograd

V. Prvulović (2008) Savremeni međunarodni odnosi, Megatrend, Beograd

D. Proroković (2018) Era multipolarnosti, Službeni glasnik, Beograd

 

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja