Jaša Ignjatović – romanopisac, žurnalista i neshvaćeni političar

24/07/2018

Jaša Ignjatović – romanopisac, žurnalista i neshvaćeni političar

 

Autor: Jovanka Simić, novinar

 

   Začetnik  realističkog društvenog romana kod Srba u 19. veku  – Jakov Jaša Ignjatović – bio je cenjen književnik, novinar, ali i neshvaćen na polju politike, naročito u vreme presudnih revolucionarnih događaja 1848/1849. godine.

    Rođen je u u Sentandreji 26. novembra 1822. po Julijanskom kalendaru, u trgovačkoj porodici koja se pod patrijarhom Arsenijem Trećim Čarnojevićem 1690. preselila iz Prizrena u Gornju Ugarsku. Osnovnu školu i prvi razred gimnazije završio je u rodnoj varoši, a školovanje nastavio na mađarskom jeziku u gimnaziji u Vacu 1834/35. godine, pa  u Ostrogonu 1835/36.godine.

    O  voljenoj Sentandreji, varošici koja je 1690. godine tokom Velike seobe postala značajna srpska naseobina kada je ovamo stiglo oko 8.000 Srba predvođenih patrijarhom Čarnojevićem, Ignjatović je vizionarski krajem 19. veka zabeležio i ovo:

  „I kada u Sentandreji jednom nestane Srba, a jednom će ih nestati, onda će im obronak divnih planina biti grob, zvuk zvona njihovih hramova propratiće ih u večnost, a hramovi će ostati kao spomenici njihovog duha i života.“

    U Pešti je Jaša Ignjatović od 1837. do 1839. studirao filozofiju i prava, međutim, samo nekoliko meseci pre kraja studija, 1845. godine, pobegao je od kuće i dobrovoljno stupio u vojsku, ali ne zadugo. Pravne nauke završio je iste jeseni  u Kečkemetu, a advokatski ispit položio je septembra 1847. godine. Kratko vreme bio je advokat, a čim je izbila Mađarska revolucija (1848. godine), učestvovao je na strani Mađara protiv Beča.

   Te revolucionarne 1848. godine, na Majskoj skupštini koja je u Sremskim Karlovcima zasedala od 13. do 15. maja (od 1. do 3. maja po starom kalendaru), Ignjatović je učestvovao kao predstavnik sunarodnika iz sela Čobanac koje se nalazi između Sentandreje i Pešte.

    Na tom zasedanju proglašena je Srpska Vojvodina, a Jaša je izabran za člana Glavnog odbora čiji zadatak je bio da sprovodi odluke Majske skupštine. Pripadao je Ignjatović srpskoj manjini koja se zalagala za srpsko-mađarsku saradnju. Protivio se, takođe, feudalizmu i bečkom centralizmu pa je zbog toga došao u sukob sa srpskim političarima.

    Uz Jovana Hadžića (Sombor, 1799 – Novi Sad, 1869), jednog od osnivača i prvog predsednika Matice srpske, Hadžić, a  u svetu književnosti poznatog pod pseudonimom Miloš Cvetić, ni Jakov Ignjatović  nije mislio da je  mudro da se Srbi odvajaju, pa čak i suprotstavljaju Mađarima.

    Hadžiću i Ignjatoviću nije se svidelo ni to što se Srbi, bez prethodnog ugovora i odluke Hrvatskog sabora, političkim savezom vezuju za Hrvate. Pesimista je u tom smislu bio i prvi sekretar Matice srpske Teodor Pavlović (Karlovo/Novo Miloševo 1804-1854).

    Pod teretom tog neslaganja sa delom odluka Majske skupštine, Ignjatović je jula 1848. uhapšen pod optužbom da je mađarski špijun i izveden pred vojni sud. U zatvoru je proveo šest nedelja. Po izlasku na slobodu uređivao je  „Vestnik”, a početkom 1849. odlazi u Beograd i uređuje „Srbske novine”. Pisao je pod pseudonimom Ognjanović.

   U Beogradu je Jaša Ignjatović živeo kao žurnalista do 1850. godine, a zatim je putovao po svetu. U periodu od 1850. do 1853. o njegovom životu ne zna se ništa. Pronosile su se  glasine da je ratovao u francuskoj Legiji stranaca, ali on to nikada docnije nije potvrdio niti opovrgao. Pojavio se posle tri godine i od tada vidljivo učestvovao u javnom životu austrougarskih  Srba. U Pešti od 1854. do 1856. godine uređivao je Letopis Matice srpske i u tom časopisu, u nastavcima, je objavljivao svoj roman „Đurađ Branković“.

    U Letopisu je i razvio svoju književnu delatnost. Napisao je nekoliko patriotsko-istorijskih romana i pripovedaka, koji su se dopadali ondašnjem srpskom čitalaštvu, ali ne i kritičarima koji su smatrali da takvo pisanije nema pravu književnu vrednost. To se odnosilo na romane: Đurađ Branković, Kraljevska snaha, zatim na nedovršeni roman Deli – Bakić, kao i na pripovetke Krv za rod i Manzor i Džemila.

   Posle Pešte, u Sremskim Karlovcima, u periodu od 1854. do 1856. godine, Jaša je bio sekretar patrijarha Josifa Rajačića, ali posle sukoba sa njim, ubrzo odlazi u Novi Sad i zapošljava se kao javni beležnik.

      Kada je 1861. Svetozar  Miletić postao gradonačelnik Novog Sada, Ignjatović je postao veliki beležnik. Bio je poslanik za Veliki Bečkerek u Ugarskom saboru 1861. i 1864. godine, a srpska đačka družina „Preodnica” izabrala ga je za počasnog člana 1862. godine. Sa Đorđem Rajkovićem uređivao je 1862/63. Putnik, list za „umnu i duševnu zabavu”.

   Povukao se iz javnog života 1863. godine i prešao u Dalj, gde se bavio advokaturom i bio službenik patrijaršijskog imanja mitropolije Gornjokarlovačke. Iz tog perioda svoju privatnu biblioteku zaveštao je Srpskoj čitaonici u Dalju.

   U Novi Sad se vratio početkom 1879. godine i objavljivao „Nedeljni list” koji je finansirala mađarska vlast do 1882. godine. Bio je saradnik u listovima: „Serbske novine”, „Srpske novine”, „Srpski dnevnik”, „Danica”, „Srbadija”, „Javor”, „Bosiljak”, „Otadžbina”, „Nedeljni list”, „Bršljan”, „Srpska zora”, „Narodni glasnik”, „Stražilovo”…

    Od političkog života udaljio se poslednjih godina svog života. Kada je Narodna stranka Svetozara Miletića povela zajedničku političku borbu sa Mađarima protiv Beča, Ignjatović je aktivno učestvovao u toj borbi i dva puta je biran za poslanika. A kada je Narodna stranka  napustila Mađare, Jaša je, suprotno ogromnoj većini Srba u oblastima današnje Vojvodine,  ostao dosledan prijatelj Mađara i pobornik srpsko-mađarskog sporazuma. Zbog toga je dobio epitet „mađaron“ i bio je primoran da živi odvojeno od srpskog društva, sve do svoje smrti 1889. godine.

   Zbog političke konotacije, trpeo je i njegov književni život. Iza sebe je ostavio veliko književno delo –  devet romana, 17 pripovedaka, knjigu memoara i veliki broj publicističkih i političkih članaka. Danas je uvršten u najplodnije i najznačajnije srpske pisce.

   Označen je kao rodonačelnik srpskog realističkog romana. Njegovi najbolji romani su: Čudan svet, Vasa rešpekt, Večiti mladoženja, Stari i novi majstori i poslednji, ali i  najobimniji roman Patnica. I u ostalim romanima i pripovetkama opisao  je  savremeni život srpskog društa u Ugarskoj. U njima, pored realističkog prikazivanja, prevlađuje humoristički i avanturistički element.

    Zbog svog celokupnog književnog opusa, Jaša Ignjatović je godinu dana pre smrti, krajem januara 1888. godine, izabran  za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, a kralj Milan ga je odlikovao ordenom Svetog Save trećeg stepena.

   Smatra se i da je Ignjatović u svoje vreme bio najbolji novinar među srpskim piscima te da nije slučajno među junake naše književnosti uveo obične, „male“ ljude i njihove gole životne sudbine. Taj veliki tematski iskorak, veruje se, Jaša  duguje svom novinarskom angažmanu, pošto su žurnalisti  uglavnom realisti. Na početku svoga novinarskog rada, Ignjatović je dao značajan doprinos konstituisanju srpske nacionalne ideologije, veličajući u svojim člancima na novinarski efikasan način glavne obrasce i mitove te ideologije.

    Dva puta je Jaša Ignjatović bio mladoženja. Prvi put je sklopio brak sa Ankom Fehirovom iz Piroša (Rumenka), sa kojom se rastao posle dve godine. Druga žena bila mu je  Hristina  Nedeljković, koja je rano umrla kao i njihov sin Vladimir. Poslednje godine proveo je uz udovicu Jelenu Tatić. Umro je u Novom Sadu 1889. godine i počiva na novosadskom Uspenskom groblju. Njegovi potomci danas žive u Pirotu.

LITERATURA:

. Jakov Ignjatović – Srpska enciklopedija

. IGNJATOVIĆ Jakov | Enciklopedija Srpskog narodnog pozorišta

. Jakov Ignjatović – tvorac realističkog društvenog romana kod Srba /Art mozaik.

Foto: Portret Jakova Jaše Ignjatovića  – autor Novak Radonjić (Galerija Matice srpske)

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja