Enigma jugoslovenske krize

25/07/2019

Autor: Milorad Vukašinović, novinar i publicista

Krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina 20. veka dogodile su se tektonske promene u međunarodnoj politici. U elitističkim krugovima na Zapadu procenjeno je da je Kenanova koncepcija „obuzdavanja Sovjetskog Saveza“ ‒ osmišljena odmah posle završetka Drugog svetskog rata, prevaziđena, kao i da je potrebno osmisliti novu i ofanzivniju strategiju protiv sovjetskog komunističkog uticaja. Uključenje Kine u „svetski privredni sistem“ od 1971. godine bio je najvažniji element pomenutog strateškog zaokreta i kao takav znatno je uticao na korekciju američkih spoljnopolitičkih prioriteta, prvenstveno na evropskom kontinentu. U vezi s tim postepeno se menjao i odnos prema Jugoslaviji, za koju je procenjeno da je bila tvorevina „statičnog bipolarizma“.

U februaru 1971. godine na tajnom sastanku najviših predstavnika SAD, Nemačke i Vatikana usvojen je u jedanaest tačaka sporazum o razbijanju SFRJ. Kontraobaveštajna služba JNA o ovom dogovoru obavestila je tadašnji jugoslovenski državni vrh i lično predsednika Tita, ali nikakvih reakcija nije bilo. Zbog čega se to nije dogodilo pojašnjava Borisav Jović u knjizi Kako su Srbi izgubili vek. Tragična sudbina Srba u zajedničkoj državi (2016), u kojoj je objavljen sadržaj tajno snimljenog razgovora Tita i Steva Krajačića, čiji su obaveštajni pedigre i podrška hrvatskom nacionalizmu bili poznati i njegovim savremenicima. U najkraćem, do susreta je došlo uoči usvajanja Ustava iz 1974. godine, kojim je formalno dezintegrisana jugoslovenska država. Osnovna Titova namera bila je da se posle njegove smrti Hrvatskoj omogući državna samostalnost i tom prilikom prisvajanje terotorija s većinskim srpskim življem. Pored toga, Tito je naložio Kardelju da se univerzalno pravo naroda na samoopredeljenje ustavnopravnom alhemijom transformiše u pravo republika na samoopredeljenje, što će, kako je istaknuto, podržati i novostvorene nacije: Muslimani, Makedonci i Albanci. Prema Titovom planu koji se očigledno oslanjao na strategiju SAD, Nemačke i Vatikana usvojenu 1971. godine, Srbiju treba lišiti Vojvodine i Kosmeta i svesti na teritoriju koju je imala pre Prvog svetskog rata (1914–1918). Na Krajačićevo pitanje kako će na sve to reagovati Srbi, Broz je odgovorio da će „oni (Srbi) prihvatiti sve ono što je dobro za Jugoslaviju“. 

Francuski general Galoa je lično svedočio da je nemačka operacija rasturanja SFRJ dugo planirana. Opisujući razgovore s uticajnim nemačkim generalom Francom Jožefom Štrausom – još 1976. i 1977. godine, Galoa se uverio u postojanje nemačkih operativnih planova za teritorijalnu prekompoziciju bivše Jugoslavije. On je kao prvi nemački razlog za podršku razbijanju Jugoslavije navodio osvetu Srbima za događaje iz oba svetska rata. Naime, Nemci su smatrali da je od 1941. do 1945. godine, zbog srpskog otpora okupaciji, veliki broj nemačkih divizija bio angažovan na Balkanu, kao i da je to jedan od ključnih razloga njihovog poraza na Istočnom frontu. Drugi razlog za nemačku podršku razbijanju SFRJ je posebno zanimljiv, a to je težnja da na taj način nagrade Hrvate i bosanske muslimane za podršku u Drugom svetskom ratu i aktivno učešće u trupama Vermahta. Pjer – Mari Galoa je ukazivao i na ekonomske motive nemačke politike na Balkanu koja je uvlačenjem Hrvatske i Slovenije u evropski ekonomski prostor stvorila pretpostavke za prodor ka Mediteranu, što je bio njen cilj još od Svetog nemačkog carstva. Po mišljenju Galoa nemačka politika je bila uverena u spremnost Amerike da vojno interveniše na Balkanu i zbog toga što je veliki broj uticajnih Nemaca zauzimao važne dužnosti u vrhu NATO–a.

Već krajem sedamdesetih i početkom osamdesetih godina američki odnos prema opstanku Jugoslavije postepeno se menjao. Na jednom brifingu za američke učesnike 9. svetskog skupa sociologa u Upsali (Švedska), koji je održan u avgustu 1978. godine, Zbignjev Bžežinski je izložio i svoj odnos prema budućnosti SFRJ. Njegovo izlaganje u potpunosti je odisalo retoričkim pitanjem koje se poput lajtmotiva provlačilo kroz sve njegove sastavne delove: Šta će biti s Jugoslavijom kada Tito umre? Reč je o pitanju koje je veoma opterećivalo Amerikance koji su strahovali da bi, posle Brozove smrti, Jugoslavija mogla da postane član Istočnog bloka. Ne ulazeći ovom prilikom detaljnije u američke ocene Titove ličnosti i njegove uloge u svetskoj politici (koje su veoma pohvalne), sa današnje tačke gledišta veoma su zanimljive preporuke u vezi s američkim delovanjem u SFRJ. Tako iz ovog  izlaganja saznajemo za američku podršku „praksisovcima“, zatim za taktiku istovremenog pomaganja onim snagama u vrhu države koje su spremne da se suprotstave uticajima Sovjeta (Rusa) i podršku nacionalnim separatistima koji su „prirodni neprijatelji ideologije komunizma“. Interesantne su i preporuke o zaduživanju SFRJ koje su u američkom dugoročnom interesu, zatim o širenju potrošačkog mentaliteta kao najboljoj protivteži svakom komunističkom egalitarizmu, potom o medijsko-kulturološkoj infiltraciji kao vidu nametanja zapadnog sistema vrednosti, i što je čini se i danas aktuelno, oslanjanju Amerike na imućnije delove društva ‒ pripadnike liberalne inteligencije i one koji se zalažu za neograničene medijske i umetničke slobode. Sa stanovišta geopolitike čini se važnom i direktiva o razbijanju pokreta nesvrstanih, čiji je SFRJ bila osnivač, a preko delovanja latinoameričkih država – američkih saveznika u tom pokretu.

Završetkom Hladnog rata bivša SFRJ postala je nepotrebna zemlja. Pobedom Zapada u tom ratu narušena je ravnoteža snaga, pa se pristupilo demontaži jugoslovenske države. U procesima razbijanja Jugoslavije, SAD, Nemačka i Vatikan iskazali su najviši stepen neprijateljstva prema srpskom narodu, što je kulminiralo zločinačkim bombardovanjem Srpske 1995. godine i SRJ 1999. godine. U izvesnim segmentima odnos delova zapadnog društvenog i političkog establišmenta prema dešavanjima u bivšoj SFRJ poprimao je elemente psihopatologije. Nemački profesor R. Henzel je NATO agresiju na SRJ 1999. godine kvalifikovao kao zločin genocida, za koji nažalost do danas niko nije odgovarao.

Da zaključimo. Nema sumnje da su destrukcija Jugoslavije i rat protiv srpskog naroda dugo i temeljno planirani. Govor Bžežinskog iz 1978. godine bio je „proročka“ najava razbijanja jedne zemlje i posledično uništenja jednog naroda (srpskog), za koji je Džordž Kenan rekao da su „najveći američki prijatelji u Evropi“. Enigmu jugoslovenske krize pojačava još jedan važan istorijski detalj. Reč je o diplomatskim odnosima Srbije i Amerike koji su uspostavljeni  davne 1881. godine i koji imaju dugu i bogatu tradiciju. Predsednik Vilson je 1918. godine podigao srpsku zastavu u Beloj kući i podržao stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Svega stotinak godina kasnije (1981) SAD su, uprkos istovremenom obeležavanju stote godišnjice međusobnih odnosa, podržale demonstracije separatista na Kosovu. Bio je to uvod u krvavi raspad zemlje i „rat koji se mogao izbeći“. Svetske sile koje su zdušno podržale stvaranje jugoslovenske države 1918. godine, poslednjih decenija 20. veka aktivno su radile na njenoj demontaži, iskazujući najviši stepen moralne hipokrizije prema srpskom narodu, njihovom savezniku u oba svetska rata.

Literatura: Smilja Avramov, Trilateralna komisija, IGAM, Beograd 2008; Pjer – Mari Galoa, Poruka srpskom narodu, Beogradski foum za svet ravnopravnih, Beograd 2009; Darko Hudelist, Govor Zbignjeva Bžežinskog iz 1978, Globus, 3. I 2014; Borisav Jović, Kako su Srbi izgubili 20. vek, Službeni glasnik, Beograd 2016; Irodovi sinovi: dokumentarno – analitički projekat. Razgovor sa Smiljom Avramov – objavljeno 3. 10. 2016.

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja