Akademik Čedomir Popov – portret predsednika Matice srpske

24/02/2020

Autor: Msr Ognjen Karanović, istoričar

Čedomir Popov (Melenci, 15. mart 1936. godine – Novi Sad, 8. jun 2012. Godine), počasni predsednik Matice srpske, predsednik Matice srpske, redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti i predsednik Ogranka SANU u Novom Sadu, redovni profesor na Odseku za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu, srpski istoričar

Akademik Čedomir Popov rođen je u Melencima u Banatu, u ondašnjoj Kraljevini Jugoslaviji u učiteljsko-službeničkoj porodici, gde je otac Jovan bio železnički službenik, a majka Olivera učiteljica. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu i Kovačici (1942-1946), a gimnaziju u Zrenjaninu 1954. Bio je pripadnik prve generacije studenata Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, na Grupi za istoriju (1954–1958). Diplomirao je februara 1959. godine sa srednjom ocenom 9, a naredne godine izabran je za asistenta Filozofskog fakulteta na predmetu Opšta istorija novog veka. U narednih šest meseci boravio je na studijama usavršavanja na univerzitetu u Strazburu, kao i mesec dana u Sinaji i Bukureštu 1959. i 1960. godine. Pored nastavničkog i naučnog rada, još od studentskih dana obavljao je poslove na stručnom, kulturnom i društvenom polju. U đačkim i studentskim danima bavio se pozorišnim amaterizmom, te je rukovodio Akademskim pozorištem, a istovremeno bio je i urednik dramskog programa Tribine mladih u Novom Sadu, ali i urednik studentskog lista Index.

Od 1962. do 1965. bio je predsednik Saveta za kulturu Grada Novog Sada. Bio je i predsednik Samoupravne zajednice za naučni rad Vojvodine (1977-1979), a od 1985. do 1989. glavni i odgovorni urednik Jugoslovenskog istorijskog časopisa. Bio je predsednik Izdavačkog saveta novosadskog časopisa Nastava istorije. Na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, gde je proveo radni vek i prošao sva nastavnička zvanja, ostvario je zapaženu karijeru univerzitetskog profesora, kao i naučni i akademski uspeh. U statusu asistenta, od 1963. do 1970. godine predavao je opštu istoriju studentima Grupe za geografiju. U školskoj 1969/70. godini preuzeo je kompletnu nastavu opšte istorije novog veka na Grupi za istoriju Filozofskog fakulteta (današnjem Odseku). Pored navedenog predmeta, tri godine predavao je i istoriju civilizacije na Grupi za marksizam Filozofskog fakulteta u Novom Sadu.

Na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu doktorirao je juna 1970. godine, kada je odbranio tezu „Stav Francuske prema Srbiji od Frankfurtskog mira do Berlinskog kongresa 1878“. U zvanje docenta izabran je 1970. godine, vanrednog profesora 1975. godine, a redovnog 1980. godine. U periodu od 1967. do 1973. godine obavljao je dužnost sekretara, a do 1974. do 1975. godine i direktora Instituta za izučavanje istorije Vojvodine. Bio je predsednik Saveta Filozofskog fakulteta u periodu od 1977. do 1979. godine, a na položaj dekana pomenute visokoškolske ustanove izabran je 1979. godine. Kao dekan Filozofskog fakulteta do 1981. godine znatno je doprineo unapređenju nastave i poslovima adaptiranja navedene ustanove na sve prostorije u novoj fakultetskoj zgradi u novosadskom univerzitetskom gradu. Predavanja profesora Popova bila su zanimljiva i potkrepljena pouzdanim naučnim istinama i tumačenjima. Na metodološki ispravan način studente je upućivao u suštinsku važnost razumevanja istorijskih procesa i stanja, posebno u odnosu na istoriju srpskog naroda. Zasluženu penziju dobio je 2000. godine. Međutim, posle penzionisanja posvetio se još intenzivnijim naučno-istraživačkim poslovima.

Dopisni član bivše Vojvođanske akademije nauka i umetnosti postao je 24. novembra 1981. godine, a redovni je postao 3. decembra 1987. godine. Za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti van radnog sastava izabran je 15. decembra 1988. godine, a u status redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti izabran je 29. maja 1991. godine. Pružio je doprinos procesu pripajanja tzv. VANU Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, kada je 1992. godine VANU unapređen u status Ogranka Srpske akademije nauka i umetnosti u Novom Sadu. Dužnost predsednika Ogranka SANU u Novom Sadu obavljao je od 19. oktobra 1994. godine do 14. februara 2002. godine. U okviru SANU bio je član naučno-organizacionih jedinica: Sentandrejskog odbora, Odbora za pripremu celokupnih dela Svetozara Markovića, Odbora za fototipska izdanja, Odbora za romantizam i njegove prethodnike u književnosti i umetnosti, kao i Odbora za istoriju Srbije u XIX veku. Takođe, bio je član Odeljenja za istorijske nauke SANU, koje ga je i predložilo za dopisnog i redovnog člana ustanove. Obavljao je i dužnosti člana Predsedništva i Izvršnog odbora SANU.

Za člana – saradnika Matice srpske izabran je 1965. godine, a uskoro je postao i njen stalni član – saradnik. Od 1969. godine, pa do 2012. godine, neprekidno je biran za člana Upravnog odbora Matice srpske. Na dužnosti upravnika Rukopisnog odeljenja Matice srpske nalazio se deset godina (1981-1991). U dva manadata bio je i potpredsednik Matice srpske, u periodima od 1991. do 1995. godine i od 1995. do 1999. godine. Na Vanrednoj skupštini Matice srpske održanoj 14. juna 2008. godine izabran je za predsednika Matice srpske. Na 126. Skupštini Matice srpske, koja je održana 28. aprila 2012. godine, akademik Čedomir Popov izabran je za počasnog predsednika Matice srpske.

Rukovodio je mnogim naučnim projektima, a u periodu od 1991. do 2012. godine bio je glavni urednik kapitalnog leksikografskog projekta Matice srpske – Srpski biografski rečnik, te je velikim ličnim pregalaštvom omogućio publikovanje prvih pet tomova ove „personalne istorije srpskog naroda“, kako je sam opisivao SBR. U SBR bio je i urednik zadužen za objavljivanje biografija ličnosti iz epohe druge polovine XIX veka. Pored Srpskog biografskog rečnika, gde je bio jedan od njegovih pokretača, možemo da zaključimo da je akademik Čedomir Popov bio i jedan od tvoraca savremene srpske enciklopedistike. U saradnji Matice srpske i SANU, kao i velikim zalaganjem Čedomira Popova pokrenut je projekat Srpska enciklopedija, a na čelu njenog Uređivačkog odbora, akademik Popov nalazio se od 2005. do 2008. godine. Učestvovao je u mnogim naučnim skupovima, kako u zemlji, tako i u inostranstvu. Bio je mentor za izradu šest doktorskih disertacija.

U nauci se bavio proučavanjem istorije Evrope i srpskog naroda od kraja XVIII do sredine XX veka, sa posebnim interesovanjem za istoriju međunarodnih odnosa i razvoja građanskog društva u datom periodu. Popova kao istoričara odlikuje dobra obaveštenost o metodološkim i teoretskim problemima moderne istorijske nauke, gde nije podlegao „zamkama tzv. strukturalne istorije“, odnosno njenoj apsolutnoj sociološkoj jednostranosti. U istorijskoj nauci primenio je najvrednija metodološka dostignuća savremene francuske istoriografije. Baveći se kontinuirano naučno-istraživačkim radom, samostalno ili u koautorstvu objavio je nekoliko desetina knjiga i oko 500 naučnih, stručnih i publicističkih radova. Priredio je i 8 knjiga arhivske građe.

Neka od njegovih najznačajnijih dela su: Francuska i Srbija 1871–1878. (1974); Od Versaja do Danciga (1976. i 1995), Srbija na putu oslobođenja: borba za politički preobražaj i državnu nezavisnost: 1868–1878 (1980); Istorija srpskog naroda, V knjiga, prvi tom (1981); Istorija srpskog naroda, VI knjiga, prvi tom (1983); Vojvodina u narodnooslobodilačkom ratu i socijalističkoj revoluciji 1941–1945, redakcija i koautorstvo (1984); Građanska Evropa 1770–1870, I knjiga: Osnove evropske istorije XIX veka; II knjiga Politička istorija Evrope (1989); Evropske građanske revolucije od XVIII do HH veka. Pokušaj empirijskog uopštavanja (1992); Autonomija Vojvodine – srpsko pitanje, koautor J. Popov (1993. i 2000); Politički frontovi Drugog svetskog rata (1995); Evropska revolucija i srpski pokret 1848–1849, koautor S. Gavrilović, (1997); O istoriji i istoričarima (1999); Evropa i srpska revolucije 1804–1815, koautori V. Stojančević, M. Ekmečić, Sl. Gavrilović, S. Terzić, V. Momčilović, T. Bekić, Š. Pal i B. Kovaček; Francuzi i srpska revolucija (2004); Velika Srbija. Stvarnost i mit (2007. i 2008); Istočno pitanje i srpska revolucija:1804–1918 (2008); Građanska Evropa 1770–1914, I–III (2010). Priredio je sledeća izdanja: Dr Andrija Radenić, Iz istorije Srbije i Vojvodine 1834–1914, izbor i predgovor (1973); Polemika Jovana Ristića i srpskih konzervativaca 1877. godine, priredio i napisao uvod i komentare (1997); Svetozar Miletić, Sabrani spisi, Knj. I, II/1, II/2, II/3, III, priređivači Č. Popov i D. Mikavica; predgovor Č. Popov (1999–2001); Svetozar Miletić o srpskom pitanju, izbor i predgovor (2001).

Za naučni i nastavni rad dobio je nagradu „Veljko Vlahović“ 1989. godine, a takođe dobitnik je nagrada „Teodor Pavlović“ i „Svetozar Miletić“, zatim „Vukove nagrade“ za 2010. godinu, koju dodeljuje Kulturno-prosvetna zajednica Srbije. Nekoliko meseci pred smrt 2012. godine, dobio je nagradu „Pečat vremena“ za ukupan profesionalni doprinos i životno delo u oblasti istorijskih i društvenih nauka. Odlikovan je Ordenom rada sa zlatnim vencem.

U braku sa istoričarkom dr Jelenom Popov (od 1960. godine) rođen je sin, dr Jovan Popov, srpski književnik i univerzitetski profesor. Počasni predsednik Matice srpske, akademik Čedomir Popov, preminuo je 8. juna 2012. godine u Novom Sadu.

Akademik Čedomir Popov bio je i ostao „personalni izraz“ opstojavanja, postojanja i delatnosti Matice srpske i jedan od njenih najznamenitijih predsednika i časnika u dvovekovnoj istoriji ove institucije. U svom poslednjem intervjuu koji je dao Miloradu Vukašinoviću i Ognjenu Karanoviću[1], akademik Popov pružio je svoj pogled na savremenu ulogu Matice srpske, ali i na lični doprinos u njenom radu, koji je kao i njegov profesionalni život trajno ugrađen u temelje i u budućnost Matice srpske. Naime, Čedomir Popov tada je naglasio: „…Znate, Matica je gospodska ustanova. Vekovima je ta hijerarhija bila prepoznatljiva u njenom radu. Predsednik i sekretar, to su nekada bile reprezentativne ličnosti, koje su pred javnošću i celim članstvom (dve i po hiljade članova, članova – saradnika, stalnih članova – saradnika, oko 40 zaposlenih…) tako i nastupale, na reprezentativan način… Danas je drugo vreme. Matica je veliki kolektiv, živ organizam, razmatraju se razne ideje i programi. Tu su i poslovi koji se povećavaju iz dana u dan: stručni, administrativni i naročito finansijski, koji zahtevaju neposredan angažman i prisustvo. Prema tome, na to sam zaista ponosan… radili smo zaista i kao činovnici visokog ranga… Radio sam i to sa voljom, ne pokazujući da mi je teško. Mislim da sam u tome uspeo…“.

Uspeo je, a sa njim i Matica srpska koju je vodio u jednom od najturbulentnijih perioda u istoriji srpskog naroda… I preživela je, a živo je i delo Čedomira Popova koje služi na polzu srpskog naroda. Matica srpska i Srbi ponosno ističu da su imali titana istorijske misli i dela među sobom, akademika Čedomira Popova.

LITERATURA

Vida Zeremski, Bibliografija Čedomira Popova, SANU, Matica srpska, Platoneum, Novi Sad 2006.

Mihael Antolović, Magnum opus Čedomira Popova – istorija Evrope u dugom 19. veku, Zbornik Matice srpske za istoriju, br. 83 (2011), 159-182.

Mihael Antolović, In memoriam – Čedomir Popov (1936—2012), Časopis za suvremenu povijest, Vol. 45, No. 1 (2013), 162-164.

Branko Bešlin, Akademik Čedomir Popov (1936—2012), Zbornik Matice srpske za istoriju, br. 85 (2012), 163-168.

Drago Njegovan, Akademik Čedomir Popov (1936—2012), Rad Muzeja Vojvodine, 54 (2012), 309-310.

Duško M. Kovačević, In memoriam. Čedomir Popov (15. mart 1936-8. jun 2012), Istraživanja, br. 23 (2012), 11-12.

Zoran Kovačević, Dimitrije Stefanović, Slavko Gordić, Branko Bešlin, Ivan Negrišorac, In memoriam. Čedomir Popov (1936—2012), Letopis Matice srpske, knj. 490, sv. 3 (2012), 374-388.

Aleksandar Rastović, Čedomir Popov, Istorijski časopis, knj. LXI (2012), 267-270.

Dragan Tubić, Akademik Čedomir Popov (1936–2012), istaknuti srpski istoričar i društveni radnik, Spomenica Istorijskog arhiva Srem, br. 11 (2012), 201-205.

[1]                      Intervju je objavljen u dva nastavka: Milorad Vukašinović i Ognjen Karanović, Principi gramzivosti i egoizma uništili su evropski duh (deo prvi), Pečat, Beograd, 11. maj 2012, 24-29 i Milorad Vukašinović i Ognjen Karanović, Kao narod ni u jednom ključnom pitanju nismo imali rešenje (deo drugi), Pečat, Beograd, 25. maj 2012, 44-49. Intervju je objavljen u knjizi Istorija na delu, koju je priredila dr Jelena Popov, 2016. godine: Čedomir Popov, Istorija na delu, razgovori 1982-2012, priredila dr Jelena Popov, Matica srpska, 2016, 597-619.

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja