Tribina „Političke aktivnosti Srba u Vojvodini od Austrougarske nagodbe do Velikokikindske konferencije“

30/03/2017

Tribina „Političke aktivnosti Srba u Vojvodini od Austrougarske nagodbe do Velikokikindske konferencije“ biće održana u petak 31. marta u 19 časova u Klubu „Tribina mladih“ Kulturnog centra Novog Sada. Autor i predavač biće dr Miloš Savin, istoričar.

Bečka aristokratija, oslabljena zbog rata sa Pruskom, popustila je pred mađarskim zahtevima za većom samostalnošću Ugarske, pa je umesto dotadašnjeg Austrijskog carstva, Austro-ugarskom nagodbom, 1867. stvorena federativna Austrougarska.  Ugarski sabor je 1868. doneo Zakon o narodnostima, koji je dozvolio Srbima da samostalno uređuju svoje crkvene, školske i fondovske poslove, ali je odbio njihove zahteve za teritorijalnom autonomijom. Zakonom je predviđeno postojanje jedne, nedeljive, političke mađarske,nacije, kojoj bi pripadali svi stanovnici Ugarske. Specifičnost ovog zakona je činjenica da ga je upravo Ugarska vlada neprekidno kršila, na štetu narodnosti. Usvajanjem Miletićeve Osnove programa za srpsku liberalno-opozicionu stranku, na konferenciji u Bečkereku, početkom 1869. formirana je Srpska narodna slobodoumna stranka. Bečkerečki program, sa izmenama iz 1872. je postao osnova vojvođanskog opozicionog delovanja u narednim decenijama. Srpska narodna slobodoumna/liberalna stranka na čelu sa Miletićem je postala masovni, oduševljeni, narodni pokret vojvođanskih Srba. Bečkerečki program je insistirao na ravnopravnosti svih naroda Ugarske sa mađarskim narodom, na većim građanskim i demokratskim slobodama i zalagao se za još veću samostalnost Ugarske nego što je predviđeno nagodbom. Po pitanju autonomije Vojvodine, program je tražio pokretanje parlamentarne debate na državnom nivou o zahtevu Blagoveštanskog sabora, da Vojvodina bude teritorijalna autonomija sa sopstvenim organima. Bečkerečki program je propagirao panslavizam i specijalne odnose vojvođanskih Srba sa Srbijom. Srpski klerikalci i konzervativci koji su ranije optuživali Miletića za izdaju Austrije, ubrzo su našli saveznika upravo u mađarskoj vladi. Na samom početki delovanja Slobodoumne stranke, srpski klerik, arhimandrit German Anđelić je uz podršku Ugarskih vlasti, pokušao da formira srpsku umerenu stranku, sa ciljem da bude opozicija Miletićevom pokretu.

Miletić i njegovi istomišljenici su imali ogromna očekivanja od Kneževine Srbije. Tražili su da Srbija aktivnom politikom izdejstvuje oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda koji se nalazio pod Turcima u Staroj Srbiji i Bosni i Hercegovini. Glavnu prepreku ovom zahtevu, Miletić je prepoznao upravo u sistemu vlasti u Kneževini Srbiji. Smatrao je da samo moderna, demokratska, liberalna Srbija, koja poštuje građanska prava može da ispuni nacionalnu misiju. Miletić je posebno kritikovao stvaranje kulta dinastije na uštrb građanskih sloboda, i nesnosnu birokratiju čija je jedina svrha bila očuvanje apsolutne vlati u Srbiji. Srbijanski režim je zabranio Miletiću ulazak u Srbiju, kao i distribuciju Zastave. U Beogradu „ljudi naoružani budžama išli su po javnim lokalima i tukli Miletićeve pristalice.“ Miletić je optuživan za republikanstvo. Srbijanska vlada je finansirala štampanje i podelu brošura, plakata i letaka čiji je cilj bio da se, raznim izmišljotinama, ocrni njegov lik. Nakon ubistva srbijanskog Kneza Mihaila Obrenovića 1868. beogradski režim, ali i srpski klerikalci iz Vojvodine optuživali su Miletića da je saučesnik i inspirator ovog ubistva. Cilj ove konstrukcije je bio da se od mađarskih vlasti, koje su svakako Miletića smatrale neprijateljem, izdejstvuje njegova eliminacija iz javnosti. Ugarska vlada je planirala hapšenje vođe vojvođanskih Srba, ali je u tome oklevala strahujući od oružane pobune Šajkaša i Banaćana, graničara. Nakon ukidanja i potpunog razoružanja Granice 1873. a u svetlu izbijanja istočne krize, predsednik ugarske vlade Kalman Tisa je postigao dogovor sa bečkim dvorom da uguši srpski liberalo-opozicioni pokret u Vojvodini, hapšenjem njegovog vođe. Zbog navodne veleizdaje Svetozar Miletić je uhapšen leta 1876. a suđenje, na kome će njegov branilac Mihailo Polit Desančić pobiti sve navode optužbe, počelo je tek u septembru 1878. godine. U ovom montiranom procesu, sud je uvažio izjave lažnih svedoka i osudio Miletića na najstrožu robiju, koja je podrazumevala stalnu torturu i boravak u samici. Nakon molbi i peticija, koje su protivno volji Svetozara Miletića podnošene, on je krajem 1879. pušten na slobodu u lošem fizičkom i psihičkom stanju.

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja