Održana tribina „Radikalna stranka u Vojvodini 1896 – 1912“

24/12/2019

Tribina „Radikalna stranka u Vojvodini 1896 – 1912“ održana je u utorak 24. decembra u klubu „Tribina mladih“ Kulturnog centra Novog Sada. Autor i predavač bio je dr Miloš Savin, istoričar.

Autor je u uvodu predavanja rekao da, kada pričamo o Srbima u Austrougarskoj, često prenebregavamo društveno-ekonomsku situaciju koja je nastala posle Austrougarske nagodbe. Primera radi, još za vreme Bahovog apsolutizma počeo je razvoj kapitalizma.

U Austriji je kapitalizam bio razvijeniji nego na prostoru Ugarske, a na prostoru Vojvodine postojao je sitni kapitalizam. Od revolucije 1848. do ukidanja Bahove Vojvodine 1860. godine, na području tadašnje Ugarske postojalo je svega 200 kilometara pruga, a pruge su, inače, za poljoprivredna područja bile veoma značajne.

U periodu posle Austrougarske nagodbe, mađarski liberalizam koji se do tada zalagao za nezavisnu Ugarsku, napravio je kompromisni ugovor sa austrijskim dvorom i tim ugovorom Ugarska je bila privilegovana u odnosu na Austriju.

-Sama činjenica da je došlo do nekakve pogodbe i da je u zapadnoj Evropi već bio aktivan kapitalizam, ulila je nadu u neku novu sigurnost u Ugarskoj i došlo je do velike ekspanzije kapitalizma. Od revolucije do ukidanja Bahovog režima imali su 2.000 km pruga, a do 1900. godine na području Ugarske, bez Hrvatske, bilo je 17.000 km pruga – naveo je Savin.

Prelaskom u kapitalističku fazu razvoja u periodu liberalizma, u zapadnoj Evropi dolazi do ogromne kumulacije industrijskog kapitala kod malog broja ljudi. Postoji značajna razlika između zapadnoevropskih i srednjoevropskih radikala, a još veća između njih i istočnoevropskih radikala. Ova razlika vidljiva je u manjoj razmeri i kada poredimo srpske radikale u Vojvodini i radikale u Srbiji 19. veka i pored toga što im je srpski etnos predstavljao okvir političkog delovanja.

Notabiliteti su insistirali da se dosledno sprovodi pravo o narodnostima i da se Srbima da pravo upravljanja svojim crkvenoškolskim organima. Ugarska vlada, rekao je u nastavku Savin, da bi uništila srpsku opoziciju, falsifikatima je pokušavala da osudi Miletića za veleizdaju, to su jedva dokazali, a kada su videli da je bolestan pustili su ga, nije im više bio interesantan.

Autor je, potom, podsetio da je radikal Jaša Tomić ubio političkog protivnika liberala Mišu Dimitrijevića.

-Umesto da Tomić bude eliminisan za sva vremena, dobio je povlašćeni položaj u zatvoru – kazao je Savin.

U praskozorje Velikog rata, tokom svog delovanja, kazao je autor, radikali su načinili veliki broj prekršaja koji će kasnije biti pravno objašnjenje za ukidanje celokupne srpske narodno-crkvene autonomije 1912. godine. Radikale su 1910. „smenili“ srpski samostalci iz Hrvatske, paktirajući sa novom ugarskom vladom sa kojom radikali nisu bili u dobrim odnosima, te su se vratili opozicionom delovanju.

 

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja