Poreska, reformatorska i agrarna politika posle prisajedinjenja

04/12/2017

PORESKA, REFORMATORSKA I AGRARNA POLITIKA POSLE PRISAJEDINJENJA

 

Autor: Divna Dodić

 

Iako su separatističke snage i one sklone preteranom veličanju komunističkog kulta autonomije Vojvodine, godinama vešto, preko medija i odgovarajućih kanala, plasirale priču da su Vojvodina i Slovenija 1918. godine u zajedničku državu ušle kao najrazvijeniji delovi, ona je ne samo netačna, već i opasna iz više razloga.

Opasna, pre svega, zbog poistovećivanja Slovenije, današnje republike i Vojvodine, kao severne srpske pokrajine, u datom političkom kontekstu i postavci danas, a netačne iz niza ekonomskih razloga. Pre svega, srpsko stanovništvo u Vojvodini bilo je, pre prisajedinjenja ekonomski eksploatisano i višestruko pritisnuto, o čemu postoji bezbroj izvora: posebno su se te teskobe osetile tokom rata, kada je ova kategorija smatrana neprijateljskom i prema kojoj je posebno pooštrena svaka mera, pa i ona ekonomske prirode.

Posebnu kategoriju ekonomskog tlačenja Srba, možemo videti kroz takozvane ratne zajmove, gde su oni, navodno dobrovoljno davali pomoć. Toj dobrovoljnoj pomoći, prethodilo je zatvaranje viđenijih Srba, mučenja, šikaniranje srpskog stanovništva od strane Mađara, pritisak da se potpiše potvrda lojalnosti dinastiji ili sledi interniranje i kazne. Na kraju, episkob bački Mitrofan Šević pozvao je vernike da daju zajam, kako se ne bi uzalud gubile glave.

Srbi iz tog dela Vojvodine predavali su, kao ustupak, svoje „rate“ Crvenom krstu, a oni iz Velikog Bečkereka (današnji Zrenjanin) su skupili čak 1.228 kruna, a značajan prilog dali su i ugledniji Srbi, da bi ostavili živi i na slobodi, neki čak i u iznosu od 2 hiljade kruna.

U ovakvim okolnostima, srpski narod se odazvao pozivu austrougarskih vlasti, upisavši zajam u takvom iznosu da se nije razlikovao od drugih naroda u monarhiji.

Mnogobrojni pojedinci, podjednako iz siromašnijih i bogatijih slojeva, zemljoposednici, industrijalci i velike banke ulagali su svoj novac u kupovinu obveznica.

Akciji upisa ratnog zajma priključili su se gradovi i opštine, delom motivisani patriotskim razlozima, ali i zbog pritiska od strane države. Akcija koju je vodila Temišvarska eparhija rezultovala je upisom 316.650 kruna na ime prvog ratnog zajma.

U opštini Stara Palanka, srpsko stanovništvo je upisalo ukupno 17.900 kruna, od čega je Pravoslavna srpska crkvena opština iz Svetosavske zaklade i zadužbinskog fonda upisala 5.000 kruna, Prva i Druga srpska zemljoradniča zadruga 1.000 kruna, palanački Srbi 11.900 kruna. Među gradovima se isticao Vršac koji je izdvojio 150.000 kruna iz gradskog budžeta radi upisa zajma.

Novosadski magistrat je 16. novembra 1914. godine na teret gradske siročadske blagajne za ratni zajam upisao 250.000 kruna, s tim da se deficit budžeta pokrije opštinskim prirezom od 72%. Zbog ovakve odluke Magistrat će kasnije biti prinuđen da podigne zajam u banci radi ishrane siromašnog stanovništva.

Dalje, u autonomaškim teorijama, koje tvrde da je bilo baš divno u vreme Austrougara, ističe se da su Vojvodinu posebno upropastili porezi oko 1925. godine, i da je ovaj deo Srbije plaćao 25 poreza, a ostali svega nekoliko.

Svakako, ovo je potpuno netačno. Pogledajmo, prvo, koliko je neposrednih poreza i prireza plaćano u Srbiji oko 1925. godine: sedam predratnih poreza (na zemljište, na zgrade, na prinos od kapitala, na prinos od radnji, na prinos od ličnog rada i lični i invalidski porez), zatim novi porezi na poslovni promet (zamena za stari srpski porez na obrt) i na ratne dobitke, šest prireza (vojno-komorski, 20% invalidski prirez, 153,5% ukupni državni prirez, 150% državni prirez, 30% vanredni prirez i 500% vanredni prirez), kao i vojnica. Tako dobijamo ukupno šesnaest dažbina iz oblasti neposrednog oporezivanja, što je, čini se, nešto više od 5–6 koliko pogrešno navode autonomaši.

Slavko Šećerov je prvi naveo broj poreza i prireza koji se plaćaju u Vojvodini kao prevelik, ali ne kao dokaz preopterećenosti već administrativne kompleksnosti, posebno za seljaka.

Šećerov je i jedini pobrojao te poreze i prireze, što savremenim autorima nikako ne uspeva, a i nije tvrdio da se u Srbiji plaća premali broj poreza. Posebno je netačna i besmislena navedena tvrdnja Boarova da je i u drugim prečanskim pokrajinama plaćano samo 5–6 poreza, a da ih je isključivo u Vojvodini bilo više od 20.

U Vojvodini je, kao i u Hrvatskoj i Slavoniji, važio mađarski poreski sistem, inače dosta sličan austrijskom, pa su i poreske dažbine bile jednake. Broj poreza koji se plaća svakako nije po sebi znak stepena opterećenosti porezima jer je sasvim moguće da mali broj izdašnih poreza donese veće opterećenje nego veći broj sitnih dažbina.

Propast Vojvodine, krenula je, međutim, upravo u onom periodu koji oni veličaju: komunističkom. Prvo što je pogodilo vojvođanskog paora, jeste racionalizacija i nacionalizacija, odnosno Zakon iz 1953. godine koji utvrđuje da je zemljišni maksimum smanjen na 10 hektara.  Kolektivizacija je bio naredni udarac onih koji sada veličaju autonomiju – oni koji su to odbijali, bili su izvrgnuti odvođenjem u zatvor, pred sud, na prinudni rad, psihičkoj i fizičkoj represiji. Konačno, situacija u severnoj pokrajini je ovakva:

Vojvodina je centar jednog od najvećih hidroloških čvorova Evrope, tri četvrtine unutrašnjih vodenih puteva u prostoru bivše Jugoslavije prolazi tu. Plovno je oko 1.400 kilometara reka i kanala u njoj, a 1988. godine je u Vojvodini proizvedeno 1,2 miliona tona nafte, što je oko trećina ukupne jugoslovenske prozizvodnje. U SFRJ se u Vojvodini proizvodilo više od trećine pšenice i preko 40 kukuruza, odnosno 47% utovljenih svinja. Taj sistem, međutim, degradirali su nagomilane automonaški orijentanisani birokrate, pogotovo posle ustava iz 1974. godine, korupcija, bahatost i nerazumevanje.

Dodatni udar, nisu toliko predstavljale sankcije i izolacija, koliko period posle petog oktobra, kada su „zaštitnici“ Vojvodine u potpunosti devastirale njenu industriju, uspešne kolektive, poljoprivredu i od razvijenog dela zemlje napravili potpunu suprotnost. Tako dolazimo do bizarne situacije da se Vojvodina istinski razvijala, po svim parametrima, u jedinom periodu kada njeni „zaštitnici“ tvrde da nije – između 1918. i 1941. godine.

 

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja