Petar Dobrović – slikar kosmosa i erosa

27/05/2020

Autor: Jovanka Simić, novinar

Snažnog umetničkog temperamenta, svojom autentičnošću i kolorističkom vizijom,  Petar Dobrović (Pečuj, 14. januar 1890 – Beograd, 27. januar 1942) svrstao se među najistaknutije predstavnike naše savremene slikarske epohe.

Dobrović je jedan od vodećih predstavnika modernizma jugoslovenske umetnosti između dva svetska rata. Poznat je po portretima i pejzažima. U ranim godinama bio je impresionista i kubista, a pisao je i likovnu kritiku. Svrstan je među stotinu najznamenitijih Srba.

Bio je i aktivan učesnik političkih događaja svog vremena. Po završetku Prvog svetskog rata, 14. novembra 1918. srpska vojska je zaposela Baranju i Bačku. Dolazak srpske vojske u Pečuj Dobrović je oduševljeno dočekao. Vatreno je podržavao ideju da se Pečuj, Baranja i Bačka u celini pripoje Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca.

Bio je predsednik male, kratkotrajne srpsko-mađarske Baranjsko-Bajske Republike koja je proglašena 14. avgusta 1921. godine i koja je trajala svega sedam dana. Kao predsednik mlade republike, Dobrović je predvodio delegaciju koja je  16. avgusta krenula u Beograd na prijem kod predsednika srpske vlade, Nikole Pašića. Dobrovićeva, kao i nadanja njegove delegacije, ubrzo su splasnula kada im je Pašić saopštio da Kraljevina SHS nije zainteresovana za očuvanje Bačko-Baranjske Republike. Posle tog događaja Dobrović se nikada više nije vratio u svoj rodni Pečuj. Nastanio se u Beogradu.

U ovoj godini obeležavamo 130 godina od rođenja ovog umetnika čiji opus obuhvata 400 slika i oko hiljadu  crteža, skica i studija u kojima se, kako je to primetio kritičar (Sećanja.com) „prepušta kosmičkom vitalizmu u kojem nalazi Erosa i iznosi na videlo njegovu misteriju“.

Već u prvom vrtlogu „nemislećeg“, Eros mu se odaziva „čuvši“ za njegov vapaj da ga oživi i živi, miluje mu ruku koja tako obljubljena crta nabujali život kojem se ni ne slute granice Njegove slike  u oku posmatrača izazivajući vatru koja strastveno traga za Erosom, jer šta god da je slikao, bojom je „zagrejao“ sliku, ali i nas, posmatrače.

„Ko je tužan, mogao bi se lečiti gledajući njegove slike, ko je srećan, mogao bi osetiti sreću celog sveta, ko luta, moglo bi mu se svideti da luta Dobrovićevim putem koji vodi ka životu koji se voli i ka ljubavi koja se živi…“, opisuje poznavalac slikarstva svoj  doživljaj Dobrovićeve umetnosti

Dobrović je rođen u Pečuju, gradiću u jugozapadnoj Mađarskoj i središtu nekadašnje Baranjske županije. (Pečuj je inače 2010. godine bio proglašen Evropskom prestonicom kulture).

Srpska porodica Dobrović vuče korene iz Slavonije, iz Daruvara. Preselila se u Nađkanjižu gde je prodajom stoke stekla veliki ugled i bogatstvo. Tu  je rođen i otac Petra Dobrovića. Dobrovićeva mati, Irena Heidl, bila je nemačkog porekla a rođena je u baranjskom gradiću Šiklošu.

Petar Dobrović je imao tri brata: Nikolu, značajnog srpskog arhitektu, Stevana i Đoku. Stevan i Đoka su upisali vojnu kadetsku školu u Pečuju čiji je pitomac u to doba bio i Miroslav Krleža, kasnije poznati hrvatski pisac. Iz tog vremena datiralo je  Dobrovićevo poznanstvo sa Krležom.

Petar je maturirao u Pečujskoj gimnaziji u kojoj je često doživljavao neprijatnosti zbog svoje srpske narodnosti. Pričao je kako ga je 1903. godine gimnazijski profesor Abel Buzaši zbog ubistva kralja Aleksandra Obrenovića i njegove supruge Drage nazivao srpskim ubicom kraljeva.

Posle Pečujske gimnazije, Dobrović je 1907/8. godine pohađao skulptorski odsek Zanatsko-umetničke škole u Budimpešti, a potom i tamošnju Likovnu akademiju. Profesori su mu bili poznati umetnici konzervativnih shvatanja poput Edena Baloa i Tivadara Zemplenjija.

Prve radove izložio je 1911. godine u Muzeju lepe umetnosti u Budimpešti. Od te godine pa sve do izbijanja Prvog svetskog rata boravio je u Parizu gde je, među ostalim poznatim umetnicima, upoznao i vajara Ivana Meštrovića. U Parizu se upoznao i sa delima kubizma. Do danas su sačuvani neki Dobrovićevi crteži iz sezanovske kubističke faze. Slike koje je radio kasnije u toj tehnici sam je uništio kada se opredelio za drugačiji slikarski pravac.

Godine 1917. učestvovao je na izložbi mladih slikara u Budimpešti, a dve godine kasnije u Parizu na prezentaciji dela jugoslovenskih umetnika. Te 1919. godine, Dobrović je priredio prvu izložbu svojih slika u Gradskoj kući u Novom Sadu i to zajedno sa  Lujom Čačinovićem. Pojavio se sa svojim delima i 1922. godine na Petoj jugoslovenskoj umetničkoj izložbi, a zatim su njegova platna imali priliku da vide i poklonici umetnosti u Somboru, Zagrebu, Beogradu, Osjeku, Splitu, Ljubljani, Pragu… Bio je od 1923. do 1925. godine profesor Umetničke škole u Beogradu. Venčao se 1925. Novosađankom Olgom Hadži sa kojom je imao sina Đorđa.

Od 1930. godine Dobrović češće crta portrete („Autoportret“, „Dubrovački slikar Rajčević“, „Moj prijatelj Penić“, „Dubrovački omladinac“…). Nižu se,zatim, slike: „Kupačica“, „Majka i sinčić“, „Stara dubrovačka luka“, „Paklena ostrva“, predeli u Mlinima… Docnije se posvetio pejzažima  iz Vojvodine, prvenstveno sa Fruške gore („Vinogradi na Fruškoj gori“, „Borovi u vetru“) a zatim  i Dalmacije… Slikao je brojne portrete među kojima su najpoznatiji  portreti Bore Prodanovića, gospođe Dobrović i  Miroslava Krleže.

U sremskom mestu Ledinci, nadomak Novog Sada, proveo je leto 1932. godine slikajući u društvu sa Milenkom Šerbanom i Ivanom Tabakovićem. Potom se 1937. vratio u Beograd. U Novom Sadu poslednji put je izlagao 1937. godine, nakon čega se vraća u Beograd.

Godine 1934. osnovao je i vodio večernji tečaj figuralnog crtanja na Kolarčevom narodnom univerzizetu. Jedan je od osnivača beogradske Državne umetničke akademije, (kasnije Akademije likovnih umetnosti), gde 1937. godine postaje profesor.

Dvadesetih i tridesetih godina 20. veka umetnik je živeo i radio na relaciji Beograd – Pariz. Jedno vreme je boravio u Holandiji i u Italiji. Na Azurnoj obali slikao je sa svojim prijateljem Somborcem, Milanom Konjovićem. Godine 1940. povukao  se na Hvar gde je slikao pejzaže, a 1941. sa porodicom se vraća u Srbiju i sklanja se u Grocku.

Umro je za vreme nemačke okupacije Beograda u Drugom svetskom ratu u liftu zgrade u Ulici kralja Petra broj 36, u kojoj je i stanovao. Smrt ga je presrela  tokom jedne racije na ulici, na Savindan 1942. godine. Počiva  na Novom groblju u Beogradu. Slikarska zaostavština i dokumentacija o opusu ovog velikog umetnika čuva se u Galeriji „Petar Dobrović“ u Beogradu.

 

LITERATURA

Enciklopedija Novog Sada, sveska 7, (1996)

Sto najznamenitijih Srba (Beograd-Novi Sad, 1993)

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja