KAKO JE RAZORENA JUGOSLAVIJA U POSLEDNJIM DECENIJAMA XX VEKA

03/05/2018

KAKO JE RAZORENA JUGOSLAVIJA U POSLEDNJIM DECENIJAMA XX VEKA

 

Autor: Msr Srđan Graovac, istoričar

 

            U razgovorima, pa i u svesti najširih slojeva svih društava nastalih na ruševinama nekadašnje zajedničke države Južnih Slovena, često je prisutna izvesna emotivna ili bolje da kažemo „nostalgična nota“, kada je reč o pitanjima istorijata nastanka, postojanja i tragičnog nestanka jugoslovenske državne zajednice. Sveobuhvatnom analizom preseka stanja kulturoloških osnova u mentalnim okvirima poimanja istorijskog značaja Jugoslavije u duhovno-ideološkoj vertikali jugoslovenskih naroda, a u prvom redu srpskog naroda, naučna i akademska zajednica na ovim prostorima, dospela je u priliku da ustanovi da je emotivno-nostalgična, ali i kritička konotacija koju „pojam Jugoslavije“ budi u svesti svakodnevice celokupne južnoslovenske populacije, sasvim razumljiva, ukoliko imamo u vidu fakticitet da su povesnica postojanja i nestanka pomenute države u neraskidivim relacijama sa svim današnjim, savremenim zbivanjima koja opterećuju živote stanovnika u državama nastalim na razvalinama države koja je uništena u doba krvavih Ratova za jugoslovensko nasleđe 1991-1995. i 1998-1999. godine. Dakle, istorijat Jugoslavije i jugoslovenske ideje, sveprisutan je u odnosima i životima naroda i država na ovim prostorima iz razloga što je isti još uvek aktuelan. Posledice postojanja i „razaranja“ Jugoslavije na najneposredniji način i dalje vrše uticaj na ekonomske, političke, kulturološke i druge prilike koje okružuju razvoj društava na prostorima tzv. regiona Zapadnog Balkana. Na zadovoljstvo, pa i radost svih naroda na prostorima Zapadnog Balkana, tragični građanski ratovi u kojima je jugoslovenska država, verovatno i zauvek, prestala da postoji, zaustavljeni su pre nekoliko decenija Dejtonskim mirovnim sporazumom iz 1995. godine, kao i Kumanovskim sporazumom, odnosno čuvenom Rezolucijom 1244 usvojenoj od strane Saveta bezbednosti Organizacije ujedinjenih nacija. Međutim, istorijska nerazumevanja i konflikti između „naroda na Zapadnom Balkanu“, ovim sporazumima nisu prevaziđeni. Naprotiv, dobili su nove i, nažalost, sadržajnije oblike. Uvereni smo da bismo sagledavanjem datih „oblika“ konflikata, kao i njihovom analizom, bili u stanju da predočimo, kako uzroke i posledice nestanka zajedničke države južnoslovenskih naroda, tako i povesnicu istorijskih činjenica, stanja i procesa koji su pratili tegoban raspad Druge Jugoslavije u poslednjoj deceniji prethodnog stoleća.

                Kao što smo nagovestili, „za jedne“ Jugoslavija je bila propuštena šansa, a „za druge“ najveća zabluda u XX veku. U svakom slučaju, država koja je obeležila živote ljudi na ovim prostorima i ostavila toliko dalekosežne posledice da sam njen pomen i danas izaziva jake emocije i brojne kontroverze. Jedno od ključnih pitanja koje se obično u svim raspravama na ovu neiscrpnu temu poteže je pitanje njenog nastanka, ali i njenog nestanka u poslednjoj dekadi prethodne i u prvoj deceniji ovog stoleća. „Jugoslovenstvo nije poniklo ni iz kakvih pozitivnih osnova, nego iz jednog apsolutnog nesporazuma; produkt je jednog naročitog poremećaja svih zdravih načela za život, jedna romantika koja je postavljena nasuprot realne politike i jedna fatamorgana koja je odvela u katastrofu državu Srbiju, jedino realnu u tom nezdravom snu o nemogućem i neprirodnom“, reči su velikog Jovana Dučića izgovorene pre 76 godina u jeku realizacije eventualnih rezultata „spajanja nespojivog“ iz 1918. godine, oličenih u bezumnom pogromu i genocidu nad srpskim narodom u toku Drugog svetskog rata, a koji je počinjen rukom tzv. „jugoslovenskih sunarodnika“ srpskog etnosa i to na prostorima današnje Hrvatske, Bosne, Dalmacije, Slavonije, Srema, Hercegovine, Bačke, Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije… Ukoliko uzmemo u obzir pomenute zločine pred kojima su i sami nacistički i fašistički okupatori zanemeli, neminovno moramo da se zapitamo kako je bilo uopšte moguće da do istih i dođe. Prvodecembarskim aktom iz 1918. godine izvršena je legitimizacija i legalizacija odluka narodnih i državnih predstavništava istorijskih pokrajina sa prostora propale Austrougarske, odnosno Kraljevine Hrvatske, Slavonije i Dalmacije (bez Srema), kao i Bosne i Hercegovine, da se ujedine sa Kraljevinom Srbijom, čime je nova država, buduća Jugoslavija, zapravo i nastala. Da li je entuzijazam pojedinih srpskih i južnoslovenskih intelektualaca i političara, iskazan u idealima o potrebi postojanja jedinstvene države Južnih Slovena, pa i jugoslovenske nacije, predstavljao dovoljnu meru zakonomernosti prema kojima su i inače, nacije i države nastajale u istoriji svetskih civilizacija? Možda se u pomenutoj dilemi krije i odgovor na pitanje zbog čega je navedeni „ideal jugoslovenstva“ tako surovo i tragično urušen u godinama Drugog svetskog rata i Ratova za jugoslovensko nasleđe na kraju krvavog XX stoleća. Još važnije, postavljamo i nedovoljno istraženo pitanje da li je ta, a za njom i svaka naredna, Jugoslavija, nastala i na ruševinama srpske državnosti, o čemu je veliki Dučić izneo svoj gorepomenuti potresni sud?

                Od svog nastanka Jugoslavija se suočila sa brojnim, gotovo nerešivim problemima, sa kojima su se, uostalom, suočavale i druge novostvorene države posle završetka Prvog svetskog rata. Međutim, jedan problem se naročito izdvojio i isti je sadržan u tzv. „nacionalnom pitanju“, koji je ostao nerešiva enigma, kako za „monarhističku“, tako i za „komunističku“ Jugoslaviju. Praktično od stvaranja Jugoslavije, srpska i hrvatska politička elita bile su u neprestanom sukobu nastalom u vezi sa državnim uređenjem kompleksne južnoslovenske zajednice. Srpska politička elita zastupala je stanovište da je „unitarno rešenje“ najpovoljnije po uređenje međuetničkih, međuverskih i međunacionalnih odnosa u zajedničkoj državi Južnih Slovena. Polazeći od, zapravo iskrivljene percepcije idejno-ideološke postavke da na prostorima Jugoslavije oduvek živi jedan, „troimeni“ ili „troplemeni“ narod, odnosno konstitutivna nacionalna zajednica koja je usled istorijskih okolnosti i zahvaljujući prisustvu „tuđinskih“ političkih i duhovno-kulturoloških elemenata u sopstvenoj povesnici, ostala „segmentirana“ na „tri plemenske zajednice“, jedinstvene „jugoslovenske nacije“, srpske nacionalne elite snažno su prigrlile ideju tzv. „integralnog jugoslovenstva“. Pozadina pomenutih uverenja nalazila se i u mišljenju srpskih političkih elita da bi bilo jako teško „povući“ jasne granice između „tri (u velikoj meri izmešana) plemena“ u novoj državi, ukoliko bi se ista opredelila za neki drugačiji oblik državnog uređenja (čija bi okosnica bila zasnovana na uvek nepredvidivim federalističkim principima), a da pri tom „sva tri plemena“ budu zadovoljna „dobijenim nacionalno-teritorijalnim udelom“ u, na opisani način, konstruisanoj Jugoslaviji. Sa druge strane, hrvatske političke elite zauzele su stanovište da su u navedenoj realizaciji državnog uređenja Jugoslavije, druge nacionalne skupine, a posebno hrvatska, apsolutno majorizovani od strane većinske srpske zajednice, te da bi u cilju amortizovanja tog, navodnog stanja, u kome se hrvatski narod našao posle 1918. godine, bilo potrebno federalizovati novu državu, gde bi bila uspostavljena hrvatska federalna jedinica. Upravo, navedene razlike u pogledu državnog uređenja Jugoslavije, ali i sociološko-fenomenološkog poimanja ideje jugoslovenstva, predstavljali su „večiti kamen spoticanja“ u odnosima između ove dve nacionalne zajednice, ali i u pogledu funkcionisanja Jugoslavije, kao kompaktne i suverene države. Taj spor držaće Jugoslaviju u konstantnoj nestabilnosti, pa i u ekonomskoj stagnaciji i recesiji, a u vezi sa istim, obe nacionalne zajednice uporno su trošile svoje duhovne, političke i uopšte društvene kapacitete, sve do poslednjih decenija prethodnog veka. Međutim, osnovni problem u funkcionisanju Jugoslavije, kao stabilne države, ali i problem funkcionalnosti jugoslovenske ideje, nalazio se u činjenici da su potrebu za stvaranjem i postojanjem države Južnih Slovena, pomenute dve nacionalne zajednice doživele na potpuno različit i međusobno suprotstavljen način. Srpske društvene elite u postojanju Jugoslaviji i jugoslovenske ideje videle su sveobuhvatno rešenje za svoje nacionalno pitanje, ali i za nacionalna pitanja drugih južnoslovenskih nacionalnih zajednica. Hrvatske nacionalne elite, a posle Drugog svetskog rata i slovenačke, Jugoslaviju i jugoslovensku ideju percepirali su samo kao jednu istorijsku fazu u razvoju sopstvenih nacionalnih korpusa, gde je osnovni cilj i model prema kome bi dati nacioni trebalo da ustroje svoja društva bio sadržan u ideji stvaranja samostalne i suverene hrvatske, odnosno slovenačke države. Postoje brojni istorijski dokazi koji bi bili u stanju da bliže definišu pomenuto mišljenje ili fakticitet.

Uzmimo za primer formiranje zločinačke nacističke i fašističke marionetske Nezavisne Države Hrvatske u Drugom svetkom ratu. Uz antifašističko delovanje određenog broja hrvatskih, uglavnom (mada ne i jedino) „levičarski“ opredeljenih intelektualaca i političara, koji su se zdušno protivili bilo kojim vezama hrvatskog naroda sa osovinskim silama u Drugom svetskom ratu, postojala je gotovo plebiscitarna podrška najširih slojeva javnosti u Hrvatskoj prema ideji i „projektu“ stvaranja NDH. Uostalom, „cvećem i frenetičnim aplauzima“, nisu „čašćavani“ nacistički okupatori u Beogradu, već u Zagrebu i Sarajevu. Sigurno, značajan deo hrvatske javnosti nije prihvatao saradnju sa Silama osovine, ali isti nije imao kapacitet da oko sebe formira „kritičnu masu“, koja bi bila u stanju da pruži odlučniji otpor okupaciji i ustaško-fašističkim zločinima nad srpskom, jevrejskom, romskom i antifašistički opredeljenom hrvatskom populacijom koja je ostala da živi na prostorima NDH nakon poraza Kraljevine Jugoslavije u Aprilskom ratu 1941. godine. Postavljamo pitanje, zbog čega? Jednostavno objašnjenje sastojalo bi se u mišljenju da hrvatske intelektualne i političke elite nisu bile u stanju da se identifikuju sa antifašističkim pokretima u okupiranoj Jugoslaviji iz razloga što su isti imali izrazito projugoslovenski karakter. Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije pod komandom Josipa Broza predstavljala je tipični opštenarodni, revolucionarni, ali u svemu svejugoslovenski antifašistički pokret otpora, antigrađanskog i u suštini „komunističkog“ karaktera. Jugoslovenska vojska u Otadžbini pod komandom pukovnika, a potom generala Dragoljuba Draže Mihailovića, takođe je predstavljala antifašistički pokret svejugoslovenskog, ali građanskog karaktera. Dakle, hrvatske političke i intelektualne elite imale su priliku da se pridruže nekom od pomenutih antifašističkih pokreta otpora, ali one to masovno čine, tek nakon velikih poraza osovinskih sila na svetskim i posebno evropskim frontovima, krajem 1943. godine i u narednoj 1944. godini. Sve do pomenutog vremena, hrvatske nacionalne elite nisu bile posebno „oduševljene“, a samim tim ni privučene političkim platformama u revolucionarno-oslobodilačkim planovima i ciljevima borbe NOVJ i partizanskog pokreta otpora, koji su jasno predvideli da će u novoj, slobodnoj Jugoslaviji, posle završetka rata, državno uređenje biti ustrojeno, upravo prema federalističkim principima, koje su te elite tako grčevito zastupale još od završetka Velikog rata 1918. godine, pa i pre istog. Uostalom, nakon završetka Drugog svetskog rata, uspostavljena je Narodna, potom Socijalistička Republika Hrvatska, koja je bila definisana kao država, ali i federalna jedinica u okviru nove, do 1963. godine Federativne Narodne Republike Jugoslavije, a potom Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Izneseni fakti pružaju konciznu potvrdu datoj tezi ili činjenici da „federalistički“ ili „unitaristički“ principi ustrojstva Jugoslavije nikada nisu predstavljali fundament razmimoilaženja srpskih i hrvatskih političkih ciljeva. Krucijalni generator kriza, konflikata, a kasnije i krvavog raspada Druge Jugoslavije nalazio se u stavu hrvatskih nacionalnih elita, prema kome „nijedna Jugoslavija“, bez obzira na njeno ustrojstvo i uređenje, nije bila prihvatljiva kao sveobuhvatno rešenje za hrvatsko nacionalno pitanje, osim u kontekstu posmatranja postojanja iste kao „neophodne“ ili „neizbežne“ istorijske faze u povesnici procesa sticanja konačne nezavisnosti hrvatske nacionalne države.

Problemi u funkcionalnosti Druge, odnosno „Titove“ Jugoslavije, nisu se u osnovi promenili u odnosu na one koji su pratili istorijski razvoj jugoslovenske države pre Drugog svetskog rata. Nacionalno pitanje ostalo je nerešeno, zapravo samo je dobilo nove oblike svoje kompleksnosti. U Drugoj Jugoslaviji, komunističke političke elite zauzele su jedan veoma ambivalentan odnos prema pitanju rešavanja međunacionalnih i međuverskih odnosa unutar svoje zajednice. Polazeći od doktrine koju su usvojili još na Četvrtom kongresu Komunističke partije Jugoslavije u Drezdenu 1928. godine, a čije osnove bismo mogli da pronađemo u okvirima stava da je jugoslovenska država nastala na principima „velikosrpske“ hegemonističke politike njene buržoazije, koja je „ugnjetavala“ druge narode u toj državi, jugoslovenski komunisti, nakon 1945. godine, Jugoslaviju nisu „gradili“ na načelima prioriteta očuvanja njenog suvereniteta i integriteta, već upravo suprotno – osnovno načelo na kome je nova država počivala sastojalo se u principu odbrane tzv. „prava svakog naroda na samoopredeljenje do otcepljenja“, a u Ustavu SFRJ iz 1974. godine bilo je decidno određeno da pomenuto pravo svi konstitutivni narodi Jugoslavije mogu da ostvare putem izdvajanja konstitutivnih elemenata Federacije iz zajedničke države. Konstitutivni elementi Federacije bili su zastupljeni u „profilima“ šest republika i dve autonomne pokrajine unutar federalne jedinice Srbije. Dakle, bilo je definisano da ukoliko većina građana neke od federalnih jednica SFRJ (pod uslovom da pomenuta većina pripada konstitutivnoj nacionalnoj zajednici), izrazi želju da se izdvoji iz Jugoslavije, istoj bi to bilo omogućeno da učini na taj način što bi iz „savezne države“ izdvojila tu, konkretnu federalnu jedinicu, odnosno Republiku. Pri tom, apsurdno, ta konkretna nacionalna zajednica i federalna jedinica-Republika ne bi „ništa ni morala da pita saveznu državu“. Slabašni „amortizator“ opisanih projekcija budućnosti Titove Jugoslavije posle Drugog svetskog rata, komunisti su pronašli u demagoškoj i populistički-ideološkoj formuli sadržanoj u bezličnoj paroli – „bratstvo i jedinstvo“. Surovom ideološkom propagandom i perfidnom politikom uzdizanja kulta ličnosti Josipa Broza, komunističke vlasti su uspele da u mentalno-duhovnom sklopu svesti jugoslovenskih naroda formiraju utisak da je budućnost Jugoslavije izvesna samo ukoliko ista „odumre“, kao država, a da su ličnost „maršala“ i „bratstvo i jedinstvo“ jedini fundamenti i „garanti“ koji su potrebni da bi jedna tako kompleksna državna zajednica mogla da opstane. Štaviše, komunističkim vlastima pošlo je za rukom da ubede svoje sledbenike u redovima srpskog naciona da stvarnu opasnost za opstanak Jugoslavije nije potrebno sagledavati u postojanju krupnih i nerešenih istorijskih nasleđa, na čijim osnovama su počivali snažni secesionistički i separatistički pokreti unutar „društvenih tkiva“ slovenačke, hrvatske, od 1971. godine, muslimanske ili makedonske nacionalne zajednice, već u potencijalnoj „pretnji“ od fakticiteta da je srpska nacionalna zajednica kvantitativno najbrojnija u saveznoj državi, a takođe i najrasprostranjenija u četiri od šest saveznih republika, kao i u jednoj od dve autonomne pokrajine. U datoj postavci morali bismo da utvrdimo razloge zbog čega su se komunističke vlasti predvođene Titom, Kardeljom, Krajačićem, i drugima, priklanjali, najblažim rečima definisano, „solomonskim“ i „čudnovatim“ ustavnim rešenjima ustrojstva konstrukcije savezne države Jugoslavije, koje su svoju „krunu“ pronašli u, već pominjanom Ustavu SFRJ iz 1974. godine. Dok su uporno tvrdili da je „komadanje“ Srbije na „tri dela“ i njeno isntitucionalno slabljenje, zapravo u funkciji jačanja Jugoslavije, pomenuti komunistički vlastodržački aparat neprestano i istovremeno slabio je i institucionalne mehanizme relacija između federalnih Republika i njenih konstitutivnih naroda sa saveznom državom, kao i odnose između samih federalnih jedinica. Taj proces, pomalo eufemistički, nazivan je „federiranjem federacije“.

Rezultat tih procesa bio je sadržan u institucionalnoj konstrukciji SFRJ, kao tipične konfederalne zajednice, gde su ingerencije savezne države bile svedene samo na određena pitanja iz domena carinske, monetarne, međunarodne i u velikoj meri vojno-odbrambene politike. Sve druge nadležnosti države prepuštene su Republikama-elementima Federacije, a u slučaju Socijalističke Republike Srbije, te iste nadležnosti „republičke“ organizacije vlasti nisu se odnosile i na autonomne pokrajine. Možda bi paradigmu takvog ustavnog ustrojstva jugoslovenske države mogli da pronađemo u savremenom konceptu funkcionisanja Evropske unije. U Drugoj Jugoslaviji, srpski narod i njegov etničko-etnološki teritorijalni prostor ostao je podeljen u sedam federalnih jedinica – pet Republika i dve Autonomne Pokrajine, sa tim da su jugoslovenske komunističke vlasti, još u toku Drugog svetskog rata, kao i u prvim godinama nakon njegovog završetka, od srpskog nacionalnog korpusa odvojili tri dela, a zatim su te odvojene delove nacionalnog korpusa „preimenovali“, odnosno od tih delova su „proizveli“ tri nove, do tada nepostojeće nacionalne zajednice: crnogorsku, makedonsku i muslimansku. Komunisti su smatrali da su na taj način rešili sva nacionalna pitanja. Srpski narod proglašen je za ustavnoravnopravnu zajednicu u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, čime je vešto bilo izbegnuto pitanje stvaranja zasebnih srpskih konstitutivno-teritorijalnih ili autonomno-teritorijalnih političkiih jedinica u ovim „članicama“ Federacije. Ukoliko su nam poznate ove činjenice, potrebno je samo uspostaviti vezu između istih i koncepta ustrojstva SFRJ na načelima „prava naroda na samoopredeljenje do otcepljenja“, bez postojanja ustavne i zakonite mogućnosti ili mehanizma savezne države ili neke od federalnih jedinica da zaštiti konstitutivna prava srpskog naroda u federalnim komponentama Jugoslavije, ukoliko postoji pretpostavka da srpski etnički kolektivitet ima interes da živi u jednoj državi, odnosno u već postojećoj državi Južnih Slovena. U opisanim relacijama nalazila se klica budućeg tragičnog nestanka Druge Jugoslavije i građanskih ratova koji su u beznađe i haos „bacili“ kompletan region Zapadnog Balkana. Da su namere jugoslovenskog komunističkog vrha bile da Jugoslavija nestane kao država (nezavisno od njenog ustavnog uređenja) i da na njenim razvalinama nastanu nove države u granicama „avnojevskih mapa“, dakle u podudarnosti sa graničnim linijama razdvajanja starih istorijskih pokrajina unutar Osmanlijskog i Habzburškog carstva na ovim prostorima, nepobitno nam otkriva stav Josipa Broza Tita koji je on otkrio Stevi Krajačiću u jednom stenografski zabeleženom razgovoru iz 1973. godine. Naime, Tito je izložio plan budućeg ustavnog ustrojstva Jugoslavije, uz opasku da je izdao nalog Kardelju „napravi takav ustav“, koji bi nakon maršalove smrti „omogućio Hrvatskoj da se izdvoji iz Jugoslavije i to sa srpskim teritorijama“. U ovim rečima možemo da prepoznamo stavove koji su u velikoj meri podudarni sa načelima politike „hrvatskog istorijskog i državnog prava“. Kada je Krajačić izneo sumnju da će srpski političari prihvatiti takav koncept ustrojstva Jugoslavije, Tito je lakonski odgovorio: „Objasnićemo Srbima da sve što je dobro za Jugoslaviju, dobro je i za Srbiju“.

Neverovatno i paradoksalno deluje podatak da nijedan od tada još uvek uticajnih srpskih političara nije izneo nijednu primedbu na tekst najvišeg pravnog akta Jugoslavije, koji je tu državu vodio u nestanak, dok je srpski narod, možda i nereverzibilno, organski podelio u nekoliko suverenih država bez mogućnosti pružanja bilo kojeg mirnog, na ustavan i zakonit način, propisanog i potrebnog otpora toj sumornoj sudbini. „Pospanost i ketmanstvo“ bile su najvažnije odlike tadašnjeg srpskog političara, posebno komunističke provenijencije. Zapravo, najveća odgovornost za nezavidnu, pa i tragičnu sudbinu srpskog naroda na kraju XX veka leži na delovanju srpskih komunističkih političara i intelektualne elite u vreme usvajanja Ustava iz 1974. godine. Scenario „napuštanja jugoslovenskog broda“ nije bilo teško predvideti, jer je isti bio ovekovečen u tekstu pomenutog Ustava. U procesu razbijanja Jugoslavije potpuno su zanemareni interesi srpskog naroda, koji je svojom, u prvom redu biološkom žrtvom, u dva navrata, tu Jugoslaviju i stvarao. Istovremeno, „pospanost“, odnosno nekompetentnost srpskih političara iz epohe komunističke diktature, Srbiji i srpskom etnosu poništila je državnopravnu tradiciju, svodeći napore srpskih političkih i intelektualnih elita u poslednjoj deceniji pred raspad Druge Jugoslavije, na puku borbu za očuvanjem Jugoslavije, koju više niko ne želi i, još strašnije, na reafirmaciju komunističkog koncepta očuvanja Jugoslavije u skladu sa ustavnim rešenjima iz 1974. godine, u doba kada je komunizam odbačen u svim zemljama ondašnje Evrope. Podsetimo se da je pomenuti „komunistički koncept“ zastupao oficirski serkl unutar Jugoslovenske narodne armije i uz podršku veoma uticajnih ličnosti iz intelektualnog serkla akademskih građana ondašnje srpske nacionalne elite. Dok su Slovenija, Hrvatska, bošnjačko-hrvatski element u BiH, kao i Makedonija, uveliko „gradili“ svoje nezavisne države, dotle su srpski političari tražili modalitete opstanka Jugoslavije, što je na kraju rezultiralo apsolutnim „gaženjem“ svih egzistencijalnih prava srpskog naroda u ovim republikama i građanskim ratom, u presudnoj meri podsticanim iz „zapadnih“ centara svetske moći. Ustvari, Jugoslavija je nestala onda kada je urušena „bipolarna“ ili „multipolarna“ struktura konstelacije odnosa između svetskih velikih sila. Multinacionalne države, poput Jugoslavije, oduvek su imale funkciju svojevrsne „tampon zona“ na ovim prostorima, potrebne za amortizovanje ruskih političkih uticaja u epohama kada je Rusija imala status geopolitički uticajnog činioca u međunarodnim odnosima. Kada bi taj odnos u konstelaciji između snaga svetskih sila bio narušen, tada bi i potreba za postojanjem pomenutih država prestajala. Separatističke snage u secesionistički opredeljenim federalnim jedinicama SFRJ, dobro su razumele geopolitički trenutak koji je potresao svet u 1991. godini (stvaranje Evropske unije, Drugi zalivski rat, krah komunizma u Istočnoj Evropi, raspad Sovjetskog saveza…) i na odveć „pripremljenom“ terenu i na etničkim prostorima srpskog naciona, stvorili su svoje nacionalne i nezavisne države. Sasvim opravdano, ali neshvatljivo, srpske, večno podeljene i zavađene političke elite, nisu razumele „opisani istorijski trenutak“. Sve do početka 1992. godine, naglašavamo, sasvim opravdano, srpske nacionalne elite, prvenstveno iz Srbije, trudile su se da očuvaju Jugoslaviju, a ne da stvaraju sopstvenu nacionalnu državu. Kada su uvidele da je taj „poduhvat“ izlišan, fokusirale su se na odbranu minimalnih uslova za opstanak srpskog naroda u državama koje su se izdvojile iz SFRJ, dok su u nastojanju da obnove državnopravnu tradiciju srpskog naroda u onim republikama koje nisu pronašle interes u napuštanju zajedničke države Južnih Slovena (Srbija i Crna Gora), opredelile se za proces koji je doveo do istorijske činjenice, da od dve srpske nacionalne države „naprave“ treću – Jugoslaviju, proglašenu 27. aprila 1992. godine. Sapienti sat!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja