Jubileji Pavla Simića i Majske skupštine

24/05/2018

JUBILEJI PAVLA SIMIĆA I MAJSKE SKUPŠTINE

 

Autor: Jovanka Simić, novinar 

 

     Jedini vizuelni dokument o jednom od najznačajnijih datuma u istoriji Srba u Austrougarskoj – o Majskoj skupštini, održanoj od  1/13. do 3/15. maja 1848. u Sremskim Karlovcima na kojoj je proglašena Srpska Vojvodina – ostavio je potomcima novosadski slikar  Pavle Simić (1818 – 1876).

      Ovo je godina u kojoj i slikar i njegovo platno obeležavaju jubilej – navršilo se 170 godina od održavanja Majske skupštine koja ga je inspirisala da naslika svoje najpoznatije delo, kao i 200 godina od rođenja Pavla Simića.

 Ulje na platnu, dimenzija 88×115,5 cm koje je autor nazvao „Srpska narodna skupština 1. maja 1848.” deo je Stalne postavke srpske umetnosti 19. veka Galerije Matice srpske u Novom Sadu od trenutka kada je stigla u kolekciju GMS. Bilo je to 1918. godine, na stotu godišnjicu autorove smrti. Do tada, slika je smatrana izgubljenom. Srećom, pronađena je u Mađarskoj i otkupljena.

     Simićevo platno „Srpska narodna skupština 1. maja 1848.”, jedno je od onih umetničkih dela koje svojom temom, idejnom osnovom, okolnostima u kojima je nastalo i putem kojim je prolazilo u poslednjih 170 godina, permanentno pobuđuje pažnju stručne i šire javnosti.

  Simić je bio jedan od 175 učesnika Majske skupštine. Zbog  revolucionarnih nemira u Novom Sadu, izazvanih porukom političkog lidera Mađara Lajoša Košuta, upućenoj Srbima, da se ne nadaju ostvarenju svojih prava, jer u Ugarskoj postoji samo jedna nacija ,a to je mađarska, Simić se te 1848. godine povukao u Srem i pribežište našao u fruškogorskom manastiru Kuveždinu.

Nacionalno osvešćen i pod uticajem tadašnjeg kuveždinskog igumana Nikanora Grujića, jednog od najistaknutijih učesnika Majske skupštine, Simić je tokom 1848/1849. godine u Kuveždinu naslikao kompoziciju „Majska skupština 1848.“, koja je postala jedno od najvažnijih opštih mesta nacionalne svesti srpskog naroda.

 Na uzvišenom mestu, u sredini, ispred stare konzistorijalne zgrade s arkadama u pozadini, prikazan je novoizabrani patrijarh Josif Rajačić koji se obraća okupljenom narodu. Patrijarh u levoj ruci drži originalne carske privilegije s pečatom, koje je car Leopold Prvi dodelio Srbima 1690. godine, neposredno pred Veliku seobu.

Niže, ispod patrijarha, Simić je naslikao glavne skupštinske govornike: Nikanora Grujića s knjigom u ruci i protosinđela Sergija Kaćanskog. Levo od patrijarha je srpska, a desno carska i mađarska zastava, ispred kojih je crkveno Nebo.

Oko patrijarha Rajačića, pored  Grujića i  Kaćanskog, Simić je naslikao okupljene predstavnike naroda, među kojima se mogu prepoznati mnoge istorijske ličnosti, stvorivši tako najbrojniji grupni portret do tada naslikan u novijoj srpskoj umetnosti.

Učesnici Skupštine bili su pripadnici različitih generacija i staleža, koji su došli iz svih krajeva tadašnje monarhije čime je istaknuto jedinstvo srpskog naroda u ideji i borbi za ostvarivanje nacionalnih prava, bez obzira na teritorijalnu podeljenost.

 To nacionalno jedinstvo autor je prikazao u prvom planu slike kao skup idealnih tipova srpskog naroda koje svoju krajnju manifestaciju postiže u bratskom zagrljaju dvojice učesnika u centralnom delu slike, jednog u građanskom, a drugog u srpskom narodnom odelu s crvenim fesom na glavi.

 U maniru poznatih autora istorijskih kompozicija, Pavle Simić  je na slici prikazao i svoj lik – ispod crkvenog Neba, u blizini patrijarha, želeo je da istakne svoju ulogu nacionalno angažovanog umetnika koji učestvuje u stvaranju Srpske Vojvodine. Istovremeno,  ugradio je i sopstveno tumačenje o sebi kao umetniku i autonomnosti slike uzdignute u status umetničkog dela.

Istoričari likovne umetnosti naglašavaju da je slika „Majska skupština 1848.“ od trenutka nastanka isticana kao argument nacionalnog legitimiteta i  kontinuiteta srpske nacionalne ideje i borbe srpskog naroda u Austrougarskom  carstvu za ostvarenje nacionalnih i građanskih prava.

      Da bi postigla taj cilj i bila dostupna širokoj javnosti, slika  je grafički umnožena. Po autorovoj ideji i crtežu, sliku je 1863. godine litografisao bečki litograf Jozef Anton Bauer.

      Ulje na platnu „Srpska narodna skupština 1. maja 1848.” nije jedina  istorijska kompozicija umetnika koji je osnovna slikarska znanja stekao u Novom Sadu, u slikarskoj radionici doseljenog Italijana Alojza Kastanje, a školovanje nastavio na Akademiji umetnosti u Beču.

    Pošto se posle kratkog studijskog boravka u Italiji, vratio  1842. godine  u Novi Sad, u Kuveždinu je proveo narednih pet godina, tokom kojih je stvorio značajna slikarska dela.

     Tada su, osim „Srpske narodne skupštine“, nastale i slike: „Ilija Birčanin plaća danak Turcima i Hadži Ruvim i Hadži Đera (1848). U tom periodu naslikao je i znatan broj portreta i slikarskih  crkvenih  celina – ikonostas i zidne slike u manastirskoj crkvi Svetog  Save i Simeona Nemanje.

     Godine 1853. napustio je manastir Kuveždin i trajno se nastanio u Novom Sadu. Dosledno, u duhu austrijskog nazarenskog slikarstva ostvario je obiman opus crkvenog slikarstva. Bio je angažovan na oslikavanju crkava u: Rumenki, Đurđevu, Šapcu, Starom Futogu, Novom Bečeju, Senti, Nikolajevskoj crkvi i Almaškoj kapeli u Novom Sadu, Bašaidu, Glini, manastiru Orahovici, Somboru, Zemunu… U svom radu oslanjao se na štampane ilustrovane Biblije.

     Preminuo je 1876. godine u Novom Sadu ostavivši iza sebe suprugu Jelisavetu i petoro dece: sinove Jovana i Dušana i kćerke Hristinu, Mariju i Milevu Simić (1859-1946) koja je bila učiteljica i poznata  književnica. Pavle Simić počiva na Almaškom groblju.

LITERATURA

  • Arhiva Galerije Matice srpske, 2018.
  • V. Petrović i M.Kašanin, Srpska umetnost u Vojvodini, Novi Sad

– V. Stajić, Novosadske biografije, V, Novi Sad 1940, 1942-49.

FOTO (Galerija MS)

.Portret –  Pavle Simić

.Slika „Srpska narodna skupština 1. maja 1848.”

Ostavi komentar

Vaš komentar će biti proveren pre objavljivanja